İbn Haldûn ve Alışkanlığın Gücü

İbn Haldûn Mukaddime'de insanın tabiatının çevre, eğitim ve alışkanlıkla şekillendiğini anlatır. Bu hakikat, nefs terbiyesi için büyük bir kapıdır.

Salih sohbet, düzenli namaz ve dil muhafazası karakteri yoğurur. Boş lâf, gıybet ve haram ortamlar ahlâkı bozar. Kim çevresini değiştirmeden karakterini değiştirmeyi umarsa, çoğu zaman yanılır.

Bu yüzden raporlarımızda çevre ve alışkanlık tavsiyesi, İslami çizgide yer alır: hangi meclis, hangi ekran, hangi dil?

Alışkanlık küçük başlar. Bir istiğfar, bir sabah namazı cemaati, bir gıybeti terk — bunlar birikir. Gazâlî'nin dediği gibi meleke, tekrar ile doğar.

Karakter analizi de bu bütünlüğü gözetir: yalnız huyu değil, huyu besleyen alışkanlığı da konuşur.